Kagerplassenboeren werken samen aan de toekomst van hun landschap

Rond de Kagerplassen gebeurt iets bijzonders. Waar het debat over landbouw, natuur, water en klimaat vaak vastloopt in tegenstellingen, besloten zo’n dertig boeren van vijftien bedrijven het gesprek niet af te wachten. Zij namen zelf het initiatief om plannen te maken voor een toekomstbestendig gebied. Hun ideeën zijn inmiddels opgenomen in de provinciale gebiedsplannen vanuit het Zuid-Hollandse programma Landelijk Gebied voor het Groene Hart Noord en de Duin- en Bollenstreek. Tegelijkertijd werken zij samen in concrete pilotprojecten rondom mest, waterkwaliteit en natuurbeheer. Tijdens een werkbezoek van Statenleden van de provincie Zuid-Holland vertelden twee agrariërs uit Warmond waarom zij zich inzetten voor deze gebiedsaanpak. Met de fluisterboot van agrarisch ondernemers Corné en Len Pennings varen we over de plassen naar hun boerderij in de Hellegatspolder voor een gesprek. We bezoeken ook Theo Warmerdam in Warmond.

Op zijn melkveebedrijf in Warmond kijkt Corné Pennings uit over de graslanden rond de Kagerplassen. Samen met zijn zoon Len runt hij een bedrijf met zo’n zestig melkkoeien, een kaasmakerij, een landwinkel, vergaderlocatie en kleinschalige recreatieve activiteiten. “Wij zijn nogal verknocht aan deze streek,” vertelt Corné. “We willen eigenlijk nergens anders heen.” Die verbondenheid met het gebied vormt voor hem de belangrijkste motivatie om mee te doen aan het gebiedsproces. Boeren rond de Kagerplassen hebben vaak hogere kosten dan collega’s elders. Alleen van de melkproductie rondkomen is niet vanzelfsprekend. “Daarom hebben veel bedrijven hier meerdere activiteiten naast het boerenbedrijf. Maar uiteindelijk draait het wel om hetzelfde: het landschap in stand houden en zorgen dat er een toekomst blijft voor de volgende generatie.” Die volgende generatie staat letterlijk naast hem. Zoon Len wil het bedrijf graag voortzetten. “Ik zou het bedrijf in de toekomst graag willen overnemen,” zegt hij. “Maar het moet wel haalbaar blijven. Daarom vind ik het belangrijk om mee te doen aan het gebiedsproces. Het geeft extra zekerheid dat we samen nadenken over hoe dit gebied toekomstbestendig blijft.” Van praten naar doen Wat de boeren bindt, is hun wens om niet alleen over problemen te praten, maar vooral aan oplossingen te werken. Corné doet mee aan pilots rond mestgebruik en waterbeheer. Een actueel probleem zijn de afkalvende slootkanten, mede veroorzaakt door de rivierkreeft. “We zijn hier al behoorlijk wat land kwijtgeraakt,” vertelt hij. “In een pilot willen we kijken naar natuurvriendelijke oevers als oplossing. Dat zijn dingen waar je in de praktijk echt iets mee kunt.” Ook op andere bedrijven wordt geëxperimenteerd met maatregelen die bijdragen aan betere waterkwaliteit, minder emissies en meer biodiversiteit. 

Theo Warmerdam gelooft sterk in samenwerking. Hij staat bekend om zijn open houding naar burgers en bezoekers. Ook in zijn bedrijf werkt hij doelgericht. Hij heeft veel succes geoogst met zijn prijswinnende BoerenLeidse kaas die zijn familie al ruim vierhonderd jaar maakt van melk van de originele blaarkopkoeien. In kleine stapjes werkt hij samen met zijn zoon Jelle toe naar een specialistische kaasmakerij met afzet in de streek. “Mijn insteek is altijd geweest: laat zien wat je doet,” vertelt hij. “Dan creëer je draagvlak. Mensen gaan achter je staan in plaats van tegenover je.” Dat draagvlak zag hij onlangs toen duizenden inwoners zich uitspraken voor het behoud van landbouwgrond in de regio. Volgens Theo is juist het gebiedsproces belangrijk omdat boeren samen inzichtelijk hebben gemaakt waar zij staan ten opzichte van de maatschappelijke doelen. “We hebben een nulmeting gedaan en gekeken hoe we ervoor staan. Daaruit blijkt dat we al behoorlijk op weg zijn. Met kleine stappen kunnen we nog veel bereiken.” Ook ziet hij de kracht van het collectief. “De één is wat intensiever, de ander extensiever. Juist door samen te kijken naar het gebied kun je veel bereiken. Uiteindelijk heb je elkaar nodig.”

Hoewel de toon van de boeren positief is, klinkt ook een duidelijke boodschap richting overheid en politiek. De belangrijkste wens: duidelijkheid. “Maak beleid waar we de komende twintig jaar op kunnen bouwen,” zegt Corné. “Nu veranderen de regels voortdurend. Dan denk je dat je op de goede weg bent en vervolgens verandert alles weer.” Theo vat het kernachtig samen: “Wij willen best meewerken aan alle opgaven. Maar dan hebben we wel een overheid nodig die een duidelijke koers kiest.” Boeren als beheerders van het landschap Ondanks alle uitdagingen overheerst optimisme. De boeren zien volop kansen om hun bedrijven verder te ontwikkelen én tegelijkertijd bij te dragen aan natuur, waterkwaliteit en klimaatdoelen. Volgens hen is één ding daarbij essentieel: behoud van de boeren in het gebied. Corné kijkt uit over de weilanden en zegt: “Als je alle boeren rond de Kagerplassen wegdenkt, dan wordt het landschap er niet beter op. Wij onderhouden dit gebied. Als de boeren verdwijnen, komen ze niet meer terug.”